Włosy zmieniają się wraz z upływem czasu, a ich wygląd uzależniony jest od wielu procesów zachodzących zarówno na skórze głowy, jak i w całym organizmie. Niekiedy zmiany są związane z wiekiem, innym razem pojawiają się po okresie choroby, zmianie diety lub długotrwałym obciążeniu psychicznym. Wypadanie włosów może mieć różny przebieg, dlatego istotne jest rozpoznanie, czy chodzi o krótkotrwałe nasilenie utraty pasm, stopniowe zmniejszanie ich gęstości, czy uszkodzenia powodujące łamanie się włosów.

Każda z tych sytuacji wymaga uwzględnienia innych czynników. Przykładowo włosy, które kruszą się podczas czesania, mogą wskazywać na osłabienie ich struktury, jednak wyraźne przerzedzenie u nasady może wiązać się ze zmianami w cyklu wzrostu. Warto też zwrócić uwagę na rozkład utraty owłosienia. Jeżeli już zmiany dotyczą głównie określonych części głowy, ich rozmieszczenie może dostarczyć informacji przydatnych w trakcie następnej oceny. Nie bez znaczenia jest tempo rozwoju kłopotu. Powolne zmiany bywają skomplikowane do zauważenia na co dzień, jednakże nagłe pogorszenie gęstości fryzury może wymagać szybszego ustalenia przyczyny. Sama liczba włosów widocznych w trakcie mycia nie wystarcza do określenia, czy ich utrata przekracza naturalny zakres.

Na stan włosów oddziałują czynniki wewnętrzne i zewnętrzne, które nie za każdym razem można łatwo od siebie oddzielić. Zmiany hormonalne, choroby tarczycy, niedobory pokarmowe i niektóre leki mogą wpływać na cykl wzrostu włosów. Znaczenie mają także predyspozycje rodzinne, zwłaszcza gdy przerzedzenie pojawia się stopniowo i obejmuje charakterystyczne obszary głowy. Łysienie nie jest jednakże jedną chorobą o jednakowym przebiegu. W niektórych przypadkach dochodzi do stopniowego zmniejszania grubości włosów, w innych pojawiają się wyraźne ogniska bez owłosienia. Różnice dotyczą też stanu skóry. Zaczerwienienie, świąd, łuszczenie lub tkliwość mogą towarzyszyć chorobom wymagającym odrębnego rozpoznania. Osobnej uwagi wymaga utrata włosów w miejscach narażonych na długotrwałe ciągnięcie, np przy ciasnych upięciach. Powtarzające się naprężenie może prowadzić do uszkodzeń i przerzedzeń wzdłuż linii włosów. Z kolei częste rozjaśnianie, prostowanie i stosowanie wysokiej temperatury wpływają głównie na wytrzymałość łodyg, zwiększając ryzyko ich łamania. W praktyce kilka takich czynników może występować jednocześnie, dlatego ograniczenie jednego z nich nie zawsze prowadzi do ustąpienia wszystkich objawów. Postanowienie rodzaju przekształceń pozwala całkiem dobrze określić, które elementy wymagają kolejnej oceny.

Przy utrzymujących się problemach znaczenie ma dokładny wywiad oraz ocena skóry głowy i włosów. Trycholog może przyjrzeć się rozmieszczeniu przerzedzeń, grubości pasm i stanowi skóry, oraz przeprowadzić badanie w powiększeniu. Trychoskopia umożliwia dostrzec detale, których nie widać podczas zwykłych oględzin, ale jej wynik nie zawsze wystarcza do ustalenia przyczyny utraty owłosienia. Ważne są informacje o czasie trwania objawów, przebytych chorobach, przyjmowanych lekach i zmianach w sposobie odżywiania. Warto uwzględnić również przypadki podobnych problemów w rodzinie oraz to, czy przerzedzeniu towarzyszą inne dolegliwości. Jeżeli istnieje podejrzenie zaburzeń hormonalnych, niedoborów lub choroby skóry, potrzebna może być konsultacja lekarska. Lekarz decyduje o zakresie badań na podstawie objawów i zebranych informacji, ponieważ nie każda osoba wymaga takiej samej diagnostyki. Czasami konieczne jest sprawdzenie wybranych parametrów krwi, a w innych sytuacjach ważniejsze okazuje się dokładne badanie dermatologiczne. Nagłe pojawienie się ognisk wyłysienia, szybkie nasilanie się przerzedzeń albo utrata włosów połączona z bólem i stanem zapalnym skóry wymaga pilnej oceny medycznej. Nie trzeba wtedy zakładać, że problem wynika tylko z pielęgnacji.

Codzienne nawyki mogą wpływać na kondycję włosów, choć ich znaczenie uzależniony jest od źródła problemu. Przydatna jest obserwacja reakcji pasm na zabiegi chemiczne, częste suszenie, prostowanie a także sposób rozczesywania. O ile włosy stają się kruche, rozdwajają się lub łamią przy niewielkim nacisku, warto uwzględnić sposobność uszkodzenia ich struktury. Równie istotne jest odżywianie. Długotrwałe ograniczanie kalorii, zbyt mała ilość białka lub niedobory wybranych składników mogą zaburzać prawidłowy cykl wzrostu. Nie znaczy to jednak, że suplementacja jest potrzebna w każdym przypadku, ponieważ nadmiar niektórych witamin i minerałów także może powodować niepożądane skutki. Tracenie włosów może mieć charakter przejściowy, przewlekły albo postępujący, a czas potrzebny na zauważenie modyfikacji uzależniony jest od ich przyczyny. Warto dokumentować wygląd fryzury w regularnych odstępach, wykonując zdjęcia w podobnym świetle i przy takim samym ułożeniu włosów. Pomocne może być również zapisywanie dat, w których utrata owłosienia staje się bardziej widoczna, oraz zmian w stanie zdrowia, diecie czy stosowanej pielęgnacji. Takie informacje nie zastępują rozpoznania, niemniej jednak pomagają odtworzyć przebieg problemu i określić, które okoliczności mogły posiadać znaczenie dla jego rozwoju.

Zobacz także: wypadanie włosów.