W zarządzaniu finansami przedsiębiorstwa ważne jest rozpoznanie kosztów, które nie ukazują się zaraz, lecz będą obciążać budżet w kolejnych latach. Mogą wynikać z zawartych umów, przyjętych zasad wynagradzania lub obowiązku wypłaty określonych świadczeń. Ich wartość często uzależniony jest od kilku zmiennych, dlatego nie da się jej ustalić tylko na bazie bieżących wydatków.

W takich okolicznościach stosuje się modele aktuarialne, które służą do szacowania przyszłych zobowiązań i oceny wpływu różnorakich czynników na ich wysokość. Biuro aktuarialne może przygotowywać opracowania dotyczące między innymi świadczeń pracowniczych, rezerw inwestycyjnych a także ryzyka ubezpieczeniowego. Punktem wyjścia jest postanowienie, jaki problem ma zostać przeanalizowany i do czego posłuży wynik. Innych informacji wymaga kalkulacja na potrzeby sprawozdania finansowego, a innych analiza modyfikacji wartości zobowiązań w dłuższym okresie. Bez określenia celu łatwo przyjąć założenia, które nie odpowiadają faktycznym potrzebom jednostki.

Przy szacowaniu zobowiązań pracowniczych znaczenie mają zarówno zapisy wewnętrznych regulaminów, jak i dane dotyczące poszczególnych osób. Wysokość przyszłych świadczeń może zależeć od stażu pracy, wynagrodzenia, wieku oraz warunków uzyskania uprawnień. Istotne są też przewidywane zmiany płac i moment, w którym może nastąpić wypłata. Wycena aktuarialna uwzględnia te elementy, a następnie pozwala określić wartość zobowiązań na określony dzień. Przyszłe kwoty są przeliczane z zastosowaniem stopy dyskontowej, co znaczy, że ich obecna wartość różni się od sumy nominalnych zarobków. W praktyce trzeba zwrócić uwagę na spójność przyjętych parametrów. Jeżeli już prognozowany wzrost wynagrodzeń nie odpowiada pozostałym założeniom ekonomicznym, uzyskany wynik może wymagać ponownej analizy. Dokładnie tak samo dzieje się wtedy, gdy zmieniają się zasady wypłaty świadczeń lub struktura zatrudnienia. Ranking wyników z kolejnych lat powinno więc obejmować nie tylko i wyłącznie same kwoty, lecz również przyczyny ich wzrostu lub spadku.

Osobnym etapem jest ocena, czy dostępne dane nadają się do użycia w obliczeniach. W dokumentacji mogą występować braki, niezgodne daty lub różnice między informacjami kadrowymi a zapisami dotyczącymi uprawnień. Takie sytuacje wymagają wyjaśnienia przed postanowieniem ostatecznej wartości. Na przykład błędnie konkretny staż pracy może wpłynąć na grupę pracowników uwzględnionych w kalkulacji, a przestarzałe wynagrodzenie może przemienić szacowaną wysokość przyszłego świadczenia. Nie każdą niezgodność można wyeliminować bez dodatkowych ustaleń. W pewnych przypadkach niezbędne jest przyjęcie określonego założenia, opisanie jego podstaw i wskazanie ograniczeń, jakie wynikają z braku pełnych informacji. Znaczenie ma także dokumentowanie kolejnych etapów pracy. Powinno być możliwe ustalenie, jakie źródła wykorzystano, którą metodę zastosowano i dlaczego przyjęto dokładnie określone parametry. Jest to szczególnie ważne w trakcie weryfikacji sprawozdań a także przy aktualizacji kalkulacji po zmianie danych. Jeśli sposób obliczeń nie został stosownie opisany, zobowiązanie przyczyn różnic może wymagać ponownego przemyślenia całego procesu.

Zastosowanie metod aktuarialnych nie ogranicza się do świadczeń pracowniczych. W ubezpieczeniach służą one w głównej mierze do szacowania przyszłych uposażeń, oceny częstości występowania szkód i ustalania wartości rezerw. W współzależności od analizowanego produktu używa się dane historyczne, informacje o wysokości roszczeń oraz założenia dotyczące czasu ich rozliczenia. Wyselekcjonowanie metody musi uwzględniać charakter dostępnych informacji. O ile analizowana grupa jest niewielka, pojedyncze zdarzenia mogą wyraźnie zmienić obserwowane wyniki. Z kolei długi szereg danych historycznych może obejmować okres, w którym obowiązywały inne warunki rynkowe lub prawne. Z tego powodu nie wystarczy mechanicznie przenieść wcześniejszych współzależności na przyszłe miesiące. Trzeba sprawdzić, czy nadal są obowiązujące, a w razie konieczności porównać wyniki uzyskane przy różnorakich postanowieniach. Takie obliczenia pozwalają określić, jak zmiana wybranych parametrów wpływa na oszacowaną wartość. Późniejsze zestawienie prognoz z rzeczywistymi danymi pomaga natomiast ustalić, czy rozbieżności wynikają ze zmienności zdarzeń, niedokładności informacji, czy również ze przemian wymagających aktualizacji modelu.

Więcej: biuro aktuarialne.